Stichting Onderwijs Midden-Limburg

Locatiedirecteur Jos Gijzen na 47 jaar onderwijs met pensioen

“Onderwijs persoonlijker maken binnen de school als leef-, (net)werk-, leer- en kennisgemeenschap.” Zo vat locatiedirecteur Jos Gijzen van BC Broekhin Roermond zijn passie en ambitie samen in zijn Twitterbiografie, het medium waar hij intensief gebruik van maakt. Het toont zijn geloof in de kracht van netwerken, iets waar hij ook na zijn pensioen in zal blijven investeren.

47 jaar geleden begon de onderwijscarrière van Jos op de Pedagogische Academie in Echt. Als kwekeling mag hij lange tijd stagelopen bij een school in de Sittardse (toenmalige) achterstandswijk Stadbroek. “Daar werd mij duidelijk dat onderwijs niet op zichzelf staat, maar is ingebed in de omgeving. De levensomstandigheden waarin iemand opgroeit beïnvloeden de mogelijkheid om grip te krijgen op de eigen toekomst. Ongelijkheid en gelijke kansen is daardoor een levensthema geworden.”

Gouden hoofdstuk

Niet zo vreemd dus dat hij na de kweekschool besluit om een specialisatie richting het speciaal onderwijs te volgen. Door een speling van het lot komt hij direct na zijn afstuderen als vervangend directeur en docent terecht bij een rijdende eenmansschool voor kinderen van kermisexploitanten en circusartiesten. “De jongste leerling was 3, de oudste 16. Daar moet je dan maar iets van brouwen.” Het vormt naar eigen zeggen de kiem van zijn soms afwijkende ideeën in onderwijsland.

Hij werkt onder andere bij een school voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen, en is directeur van een (V)SO voor meervoudig gehandicapte kinderen. Zijn ogen beginnen te stralen: “Dat was echt een gouden hoofdstuk: werken met leerkrachten die graag wilden groeien. Ik voel mij nog altijd enorm verbonden met het speciaal onderwijs. Op individueel en persoonlijk niveau uitzoeken welke aanpak wel en niet werkt. Het maakt je tot een autodidact. Heel Agoriaans, eigenlijk.”

The place to be

Dat Agora ter sprake komt, is niet verwonderlijk. Daar wordt volgens Jos het onderwijs van de toekomst gemaakt. “De intrinsieke motivatie van leerlingen aanspreken is zo belangrijk. Dat kan volgens mij alleen door (samen) te werken aan authentieke en gepersonaliseerde projecten. Het liefst wordt daarbij de inhoud van leergebieden en vakken verbonden en komen de resultaten ten goede aan de gemeenschap. Het vlammetje dat dan uit de eigen verwondering ontstaat, zullen ze hun hele leven brandend houden.” Hij volgt als Agoriaans coach in opleiding met plezier de zelfsturende coach communities bij Agora: “Je hoeft tegenwoordig geen schaap met vijf poten meer te zijn. Als coach niet, als directeur niet. Juist door kwaliteiten te delen, stimuleer je het leren.”

Jos heeft dan ook een onderzoekende geest. In dat kader bezoekt hij in 2017 de scholen van High Tech High in Californië. Leerlingen krijgen er een heldere stem in het leerproces. Doel van de reis: de mogelijkheden van projectgestuurd onderwijs verkennen dat op deze scholen wordt aangeboden in een nieuwe en eigentijdse vorm. De uitkomst vertaalt zich in de boodschap naar het thuisfront: “Mia, ich blief hie. Hie mot ich zeen, this is the place to be.” De manier van werken vormde de afgelopen jaren dan ook een belangrijke inspiratiebron voor de innovatieve Ondernemersroute van de vmbo-t-afdeling van Broekhin. Jos: “Het was en is heerlijk om met geestverwanten te werken. Zelf wil ik vaak te veel, te snel. Daardoor loop ik in Nederland tegen bestaande structuren op.”

Non scholae sed vitae discimus

‘Wij leren niet voor de school, maar voor het leven’: de schoolspreuk van BC Broekhin is Jos op het lijf geschreven. “Onderwijs is zoveel meer dan alleen het eigen maken van vakinhoud; je leert er ook samenleven. Professor Gert Biesta gebruikt daarvoor de term socialisatie en noemt het belang van  subjectivering. De leerling wordt dan gevraagd: wat is jouw persoonlijke antwoord op wat de wereld nodig heeft? Maar de vroege splitsing en selectie in het onderwijs geeft leerlingen geen realistische afspiegeling van de maatschappij meer. Op onze Vrijeschool-afdeling is het daarentegen juist gebruikelijk dat leerlingen t/m de 9e klas (3e klas regulier, red.) bij elkaar zitten, dat vind ik mooi en waardevol.”

Hij verheft zijn stem: “Als iemand mij vraagt: ‘hebben jullie vmbo-, havo- of vwo-leerlingen’, maakt mij dat altijd een beetje boos. Wij hebben leerlingen, de rest is maar een verzinsel. Jij bent jij, daar draait het om.” Hij vindt het belangrijk dat iedereen gezien wordt. Hij staat zo nu en aan de poort van de school: even de kinderen in de ogen kijken, zien hoe het echt met hen gaat en hen een geborgen gevoel geven. “Ik blijf wat dat betreft een pedagoog in hart en nieren. Je ziet het goed bij conciërges: zij hebben vaak het meeste en daardoor beste contact met de leerlingen. Hun aanwezigheid is van grote betekenis.”

Ontketenaar

Vormgeven aan het onderwijs van de toekomst kan volgens Jos alleen door samenspraak te creëren tussen alle betrokkenen. Hij riep daarom leerlingen-, personeels- en ouderconferenties in het leven om op te halen hoe men dacht over de visie op onderwijs en bijpassende organisatie. “Wat de mensen beleven, is waar. Daar moet je mee aan de slag.”

Dat betekent niet dat hij zich gemakkelijk van zijn pad af laat brengen. Als je hoopt zonder meer gefaciliteerd te worden, dan ben je bij Jos aan het verkeerde adres. Hij gaat liever het confronterende gesprek aan, verzint indien nodig alternatieve schakels en probeert die te verbinden. Die manier van werken stelt niet iedereen op prijs, weet hij. “Laatst noemde een collega mij een ‘ontketenaar’. Daar kan ik mij wel in vinden. Ik ploeg zaken om, maak vastgeroeste zaken bespreekbaar en vind overal iets van. Maar ook ik weet: niemand leeft het leven voor zich alleen, iedereen heeft ruimte én elkaar nodig.”

Vertragen

Jos gebruikt graag metaforen, zo blijkt. Hij vergelijkt leren, werken en leven met een meanderende rivier, waarbij managers de kanalenbouwers van een organisatie zijn. Het zijn de mensen die middels beleidsontwikkeling graag gestroomlijnd(er) van A naar B willen. Het past volgens hem eigenlijk niet bij een lerende organisatie. “Maar begrijp me niet verkeerd, om niet te verzanden is het soms wel nodig. Zolang beleid maar ingebed blijft in het natuurlijke leer- en leefproces. Kanalen verbinden met rivieren kan immers ook alleen als je van dichtbij ziet hoe de stroming is.” Hij leunt achterover. “Vertraag eens een keer. Heb je gezien hoe mensen reageren? Hoe ze zich voelen? Dan pas zie je de echte werkelijkheid.”

Terug naar de roots

In 2018 wordt Jos zelf met de neus op de feiten gedrukt. Tijdens de SOML-Onderwijsdag krijgt hij een hartstilstand. Een ingrijpende gebeurtenis die hem doet besluiten om een jaar eerder dan gepland met pensioen te gaan. Hij zal altijd betrokken blijven bij het onderwijs en ziet uit naar de mogelijkheden die de nieuwe fase biedt. Jos is daarbij inzetbaar als coach en adviseur. Onlangs is hij benoemd tot lid van de Raad van Toezicht van een stichting met scholen voor po en (v)so (“terug naar de roots”). Daarnaast gaat hij samen met zijn echtgenote (“een toplerares in het dovenonderwijs”) aan een opleiding tot boeddhistisch leraar starten: “we voelen en vullen elkaar mooi aan. We hebben elkaar de tijd gegeven om te ontwikkelen, ons eigen pad te bewandelen en hebben daarin een goed evenwicht gevonden.”

Zo zet Jos zich ook al jaren in voor de leefbaarheid in Berg aan de Maas, het dorp waar hij geboren en getogen is. Nu gaat hij ook aan de slag als coördinator voor de Eigen Kracht Centrale in de provincie Limburg. Een stichting die mensen waarbij het even tegenzit, helpt de regie over het leven weer terug te krijgen. Uiteraard met inzet van het eigen netwerk, en met mensen die willen bijdragen aan het welzijn van iemand die in nood zit. Het is tekenend voor de passie en ambitie van Jos: in het hart van de samenleving blijven geloven in de kracht van de gemeenschap.

Dat die rivier nog maar lang mag voortkabbelen. Geniet van je pensioen, Jos!

Deel dit bericht via: